e-lubelskie

Chełm

Oceń ten artykuł
(0 głosów)
Dział:: Polesie chełmskie
Głównym ośrodkiem regionu jest położony przy drodze z Warszawy do Kijowa Chełm. Drugie co do wielkości województwa lubelskiego, 70-tysieczne miasto, a więc skupiające połowę ludności rejonu miasto. Niegdyś niewielkie (liczące 30 tyś w okresie międzywojennym), za to wielonarodowościowe. Uroczo położone wśród pagórów Chełmskich, u stóp jednego z nich - Góry Chełmskiej. Do tego połozenia nawiązuje nawet sama nazwa - starosłowiańskie "cholm" – oznacza właśnie pagór, wzgórze.


Na wysokim wzniesieniu w centrum miasta znajduje się cenny, zabytkowy zespół katedralny, obok pałac biskupów chełmskich i klasztor bazylianów. Tuż obok zespołu katedralnego niewielkie wzniesienie - Wysoka Górka - dawne grodzisko powstałe w X wieku lub wczesniej. Tu właśnie po najeździe tatarskim z 1240 roku Daniel książę Halicko- Włodzimierki pobudował swoją nową stolicę i biskupstwo (przeniesione ze spalonego Uhruska). Mimo tego obronnego położenia rozwój miasta był hamowany przez powtarzające się najazdy, a załamanie nastąpiło w połowie XVII wieku kiedy to wiekszą część ludości wymordowały oddziały Chmielnickiego, a potem to co zaostały niszczyli Rosjanie i Szwedzi. Powolny rozwój rozpoczął się od połowy XVIII wieku - wtedy też powstały najważniejsze zabytki na Górze Zamkowej.

XVIII-wieczna późnobarokowa katedra unicka (obecnie rzymsko-katolicka bazylika mniejsza pw. Narodzenia NMP) zbudowana w latach 1735-56 wg projektu Pawła Fontany, z fundacji biskupa unickiego. W kościele do pierwszej wojny światowej uznawana za cudowna, ikona Matki Boskiej Chełskiej, wyjątkowo cenny zabytk sztuki bizantyjskiej. Dzis w kościele jest kopia z lat miedzywojennych. Obok katedry pałac biskupów unickich, z lat 1711-30, dzis plebania. Po przeciwnej stronie katedry klaszor bazylianów z połowy XVII wieku. Oba obiekty silnie przebudowane.

Losy katedry to jakby losy chełma i Ziemi Chełmskiej w miniaturze. Obecny kosciól katolicki wzniesiony został jako cerkiew unicka na miejscu zrujnowanej cerkwi prawosławnej zamienionej po Unii Brzeskiej na unicką, a po likwidaji Unii przez carat w 1875 roku zminionej na cerkiew prawosławną (przy okazji budynek przebudwano dodajc m.in cebulaste kopuły wież). Po odzyskaniu niepodległości ustanowiono tu kościól katolicki, przyrócono też - mniej więcej - poprzedni stan budowli. Wkrótce potem, w 1940 Niemcy oddali katedre prawosławnym Ukraińcom. Wróciła do katolików we wrzesniu 1944.

Obok katedry W XIX-wiecznej dzwonnicy jest urządzony punkt widokowy i Muzeum Ofiar Terroru Hitlerowskiego.

Od Góry Chełmskiej prowadzi w dół, do starego miasta ulica lubelska. Przy skrzyżowaniu z Lwowską - późnobarokowy popijarski kościół pw. Rozesłania Apostołów. Kościół zbudowano w latach 1753-63 wg projektu Pawła Fontany, który zaprojektował bardzo urozmaiconą bryłę - m.in. ustawił ukośnie wieże. Świątynia zwraca uwagę typowym dla baroku bogactwem zdobień i wystroju wnętrza - bardzo dobrze zachowanym. Kościół uważany jest za jeden z najpiekniejszych na lubelszczyźnie.

Rynek Staromiejski. Na uwagę zasługują niedawno odsłonięte pozostałości dawnego Ratusza ok. XV w. i kamienicy starosty chełmskiego Węglińskiego z XVIII w., a także zabytki archeologiczne.
  
Cerkiew p.w. św. Jana Teologa, wybudowana w połowie XIX w. stylu klasycystycznym, niezwykle interesujący obiekt z pięknym ikonostasem z wyeksponowaną repliką obrazu Matki Boskiej Chełmskiej. Zwiedzanie należy wcześniej uzgodnić: tel. 082 565 24 80.

W latach powojennych najbardziej znanym budynkiem Chełma stał się wzniesiony w okresie międzywojennym ogromny gmach dyrekcji kolei - w nim zalęgli się komuniści obejmujący z nadania Stalina władzę w Polsce w 1944 i w okresie PRL. Gmaszysko pojawiało się na każdej pocztówce z Chełma.

Najciekawszą atrakcją miasta są podziemia kredowe - zabytek wyjątkowy w skali Europy. Podziemia są efektem pracy pokoleń mieszczan chełmskich, który wydobywali krędę wprost ze swoich piwnic, drążąc w ten sposób długie korytarze które z czasem utworzyły podziemny labirynt.
Prace restauracyjne w podziemiach rozpoczęto w latach 60., po wypadku ciężarówki, pod którą zapadła się ulica (i jeden z korytarzy pod nią). W miarę postepu prac odkrywano kolejne korytarze (wiele pozostało jednak zasypanych, ze względów bezpieczeństwa). Okazało się, że pierwsze wybierzyska kredy powstały jeszcze w średniowieczu - dostarczając mieszczanom dochodu ze sprzedaży kredy a także schronienia na wypadek wojny czy najazdu. Coraz dłuższe korytarze łączyły się ze sobą (powstawały w takich miejscach "sale") i schodziły w dół (do 25 m), mijały się na różnych poziomach, tworząc istny labirynt. Dopiero w XIX wieku władze zakazały wydobycia kredy ze wzdlędów bezpieczeństwa.
W 1995 roku  kompleks podziemnych korytarzy, znajdujących się pod starówką został wpisany do rejestru zabytków.
Podziemne korytarze mogą łącznie liczyć nawet 15 km długości. Temperaturaura, niezależna od pogody na zewnątrz, wynosi +9 stopni Celsjusza. Nie należy więc wchodzić bez ciepłego ubrania. W podziemiach nie będą mogły się poruszać osoby niepełniosprawne (uskoki, schody), również nie polecamy też zwiedzania osobom cierpiącym na klaustrofobię.
Wejście do podziemi jest przy placu Łuczkowskiego/ Lubelskiej (czyli po drodze z rynku na Górę Zamkową).
Czytany 1920 razy Ostatnio zmieniany niedziela, 16 marzec 2014 19:57
Więcej w tej kategorii: « Polesie chełmskie

Na twitterze