e-lubelskie

Polskie Ateny

Oceń ten artykuł
(0 głosów)
Dział:: Trójkąt turystyczny
Dom gotycki. W tle światynia Sybilli Dom gotycki. W tle światynia Sybilli BAC
Puławy powstały w XVI wieku jako osada rybacka, a na karty historii trafiły dopiero w wieku XVIII, za sprawą rodziny książąt Czartoryskich. Wcześniej w latach 70 tych XVII wieku właściciel Puław, marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski zbudował tu rezydencję, którą jego córka Elżbieta wniosła do małżeństwa z Adamem Mikołajem Sieniawskim. Poparcie Sieniawskiego dla Augusta II Mocnego spowodowało zniszczenie rezydencji przez Szwedów w czasie wojny północnej. Odtąd wojny miały się mocno zaznaczać w losach puławskiego pałacu.

Odbudową zajęła się Elżbieta Sieniawska a potem jej córka Zofia, która  z kolei rezydencję wniosła w posagu do małżeństwa z Aleksandrem Augustem Czartoryskim w 1732 roku. Data ta oznacza początek "czartoryskiego stulecia" Puław, kiedy to rola miasta w kulturze Polski stale rosła aż do osiągnięcia, na krótko, roli faktycznej stolicy kulturowej Polski. Znaczenie tej magnackiej siedziby wzrosło po ślubie Adama Kazimierza Czartoryskiego z Izabelą z innego magnackiego rodu - Fleming, i po późniejszej przeprowadzce obojga do Puław, w 1785 roku. Księża zaprasza do posiadłości - i obejmuje mecenatem  -  postacie znaczące dla kultury polskiej. Przebywali tu: ks. Grzegorz Piramowicz, wybitny nauczyciel, pisarze Franciszek Dionizy Kniaźnin, Jan Paweł Woronicz i Julian Ursyn Niemcewicz, ks. biskup Adam Naruszewicz - historyk i poeta, a także malarze Jan Piotr Norblin i Kazimierz Wojniakowski.

Puławy zyskują wówczas przydomek "Polskie Ateny". Tymczasem nadchodzi powstanie kościuszkowskie i zemsta Rosjan za poparcie Czartoryskich dla niepodległości: puławska rezydencja znów zostaje zniszczona.
Księżna Izabela wkrótce odbudowała i przebudowała pałac według projektu Chrystiana Piotra Aignera. Wtedy też powstał szereg budynków w otaczającym pałac parku, urządzonym przez Jakuba Savage. Dziś zespół pałacowo-parkowy to główny zabytek (czy raczej zespól zabytków) miasta.
W "Świątyni Sybilli”, jednym z wzniesionych wtedy budynków, księżna Izabela założyła w 1801 roku pierwsze w Polsce muzeum. W posiadłości zgromadzona został tez ogromna biblioteka. Do grona goszczących literatów i artystów dołączają teraz coraz liczniejsi naukowcy (lingwiści i historycy)

Złoty wiek Puław gwałtownie zakończyła klęska kolejnego powstania: listopadowego. 5 marca pałac ostrzelali i spalili Rosjanie dowodzeni przez gen. bryg. Adama Wirtenberskiego. Jak wspominała Zofia Zamoyska, dwa pociski wpadły do sali w której przebywała księżna Izabela wraz z córkami. Goryczy klęski dopełniał fakt że generał Wirtenberski był siostrzeńcem Zofii Zamoyskiej.
Adam Jerzy Czartoryski, syn Izabeli i Adama Kazimierza z powodu udziału w postaniu musiał uciekać z kraju przed Rosjanami. Wraz z nim na emigracje do Paryża udała się rodzina, a posiadłości Czartoryskich zostały skonfiskowane.
W Pałacu, poddanym niejednej przebudowie powstał najpierw Aleksandryjski Instytut Wychowanie Panien, a później placówki naukowe związane z rolnictwem. Ich "spadkobiercą" jest  Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa który do dzisiaj mieści się w pałacu (od niedawna częściowo udostępnionym do zwiedzania).

Puławy po wyjeździe Czartoryskich stały się senną miejscowością (i pozostały taką w zasadzie aż do lat 60 XX wieku). Tym niemniej osada pałacowa nie pozostała pusta. W latach 40-tych XIX wieku przeniesiono tu z Warszawy Aleksandryjski Instytutu Wychowania Panien a dla uczenia tegoż instytutu patronki (Aleksandry - małżonki cara Mikołaja) zmieniono nazwę Puław na Nową Aleksandrię. W 1862 przeniesiono instytut z powrotem do Warszawy ale "w zamian" przeniesiono tu Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa. Po nim powstało jeszcze kilka instytutów i szkół, wpływając na rozwój i atmosferę tego ciągle niewielkiego miasteczka. Co ciekawe, miejscowość choć była od 1866 roku stolicą powiatu, przez długie lata pozostawał wsią. Prawa miejskie Nowa Aleksandria uzyskała dopiero w 1906 roku.  Nazwę Puławy przywróciły miastu austro-węgierskie władze okupacyjne w 1916,  próbując zyskać przychylność ludności. Okresem powolnego rozwoju były czasy II Rzeczpospolitej, a katastrofą- II wojna światowa, kiedy miasto straciło 1/3 ludności, w tym prawie wszystkich Żydów.

Po wojnie Puławy liczyły niespełna 10 tysięcy mieszkańców i liczba ich rosła powoli by w roku 1965 osiągnąć 18 tysięcy - i wtedy rozpoczął się związany z budową Zakładów Azotowych ogromy rozwój gospodarczy i demograficzny miasta: w ciągu 6 lat liczba mieszkańców się podwoiła. W latach 90-tych osiągnęła maksimum- 54 tys i na tym poziomie najpierw zatrzymała się a w XXI wieku powoli spada.
Czytany 2047 razy Ostatnio zmieniany piątek, 06 wrzesień 2013 21:10
Więcej w tej kategorii: « Prom Kazimierz - Janowiec

Na twitterze